English · Українська · Polski · עברית · Español

Auerhan, Auerhahn, Orhan, Or-Chen: jedno nazwisko rodowe

To samo nazwisko zapisywano na co najmniej sześć sposobów: w niemieckojęzycznych księgach metrykalnych w Galicji, na amerykańskich listach pasażerów, w księdze pamięci, w Stanach Zjednoczonych i w Izraelu. Ta strona wyjaśnia, skąd wzięła się każda pisownia.

Co oznacza nazwa

Auerhahn to po niemiecku samiec głuszca, wielkiego ptaka z rodziny kuraków, żyjącego w górskich lasach Europy Środkowej.^[1] To nazwa ptaka, tak jak Adler (orzeł) czy Fink (zięba): jedno z wielu nazwisk, które rodziny żydowskie w Galicji przyjęły lub otrzymały po tym, jak cesarz austriacki Józef II w 1787 roku wprowadził obowiązek posiadania dziedzicznych nazwisk.^[2] Nie jest to to samo nazwisko co Auerbach, które pochodzi od niemieckiej nazwy miejscowej i należy do niespokrewnionych rodzin. Te dwa nazwiska są często mylone.

Dlaczego jedna rodzina mogła nosić dwa nazwiska

Państwo austriackie uznawało tylko małżeństwa zarejestrowane przez władze cywilne. Wiele par żydowskich w Galicji zawierało wyłącznie ślub religijny, a państwo uznawało ich dzieci za urodzone poza małżeństwem: rejestrowano je pod nazwiskiem matki. Galicyjskie metryki odnotowują skutek. Recte („prawidłowo”) wprowadza nazwisko prawne; f. (falsch, „fałszywie”) wprowadza nazwisko, którego dana osoba faktycznie używała. Bracia i siostry w jednym domu mogli być zapisani pod różnymi nazwiskami, zależnie od tego, czy małżeństwo ich rodziców było zarejestrowane w chwili narodzin każdego z nich.^[2][3]

Przykład z innego galicyjskiego miasta: lista nazwisk ze spisu Żydów w Tarnopolu z 1910 roku, opublikowana przez Gesher Galicia, zawiera trzy sąsiadujące wpisy: AUERHAHN, AUERHAHN f. FELD i AUERHAN. To samo nazwisko w dwóch pisowniach oraz osoba, która prawnie nazywała się Auerhahn, a używała nazwiska Feld.^[4]

Pisownie

Or-Chen: nazwisko przetworzone

W pierwszych dziesięcioleciach istnienia Państwa Izrael wiele tysięcy rodzin zamieniło swoje europejskie nazwiska na hebrajskie, a w połowie lat 50. Dawid Ben Gurion zażądał, by dyplomaci i oficerowie armii przyjęli hebrajskie nazwiska.^[5] אור-חן, Or-Chen, znaczy „światło i wdzięk”. Zachowuje brzmienie Auerhan i nadaje mu znaczenie po hebrajsku: nazwisko nie przetrwało przypadkiem, zostało przetworzone.

Jedno nazwisko na trzech kontynentach

Od 1 lipca 1924 roku Stany Zjednoczone przyjmowały z Polski tylko 5982 imigrantów rocznie.^[6] Galicyjscy Żydzi, którzy nadal chcieli wyjechać, udawali się tam, gdzie drzwi były otwarte: do Argentyny, do Brazylii i do Palestyny, dokąd czwarta alija z lat 1924–1929 przywiodła około 82 000 Żydów.^[7] To jeden z powodów, dla których te same galicyjskie nazwiska spotyka się dziś, w różnej pisowni, w Stanach Zjednoczonych, w Argentynie i w Izraelu. Dokumenty dotyczące przybycia Żydów do Buenos Aires: zob. Encyklopedia Strzyżowa.